Ewald Engelen

Economenpanel, Gastauteur Universiteit van Amsterdam
Portret van Ewald Engelen
© Foto Universiteit van Amsterdam

Ewald Engelen is als financieel geograaf werkzaam aan het Amsterdam institute for Metropolitan and International Development Studies van de Universiteit van Amsterdam. In 2006 ontving hij een VIDI-beurs van NWO om onderzoek te doen naar de positie van het Amsterdamse financiele centrum in een context van financiele internationalisering. Eerder was hij verbonden aan de WRR en de Universiteit Wageningen.

Me Judice Economenpanel: resultaten voor Ewald Engelen
Lessen van de crisis
16 sep 2016

Stelling 1

Ik heb vertrouwen in de stabiliteit van het Nederlandse financiële systeem.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee oneensIn zeer hoge matekapitaaleisen nog steeds boterzacht; hypotheekverstrekking nog steeds uitzonderlijk genereus; internationale verwevenheid nog altijd te groot; banken nog altijd te omvangrijk; bovendien is in EU weg naar beneden alweer ingezet, zie STS securitization
Eens noch oneens
In redelijke mate

Stelling 2

De zakenbank Lehman Brothers had in september 2008 moeten worden gered door de Amerikaanse overheid.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Eens noch oneensIn zeer hoge mateene kant ja; had credit crunch, recessie en nogmaals recessie kunnen voorkomen andere kant nee; had aanleiding kunnen zijn om financialisering halt toe te roepen kans hebben we echter laten liggen (zie boven)
Eens noch oneens
In redelijke mate

Stelling 3

ABN Amro is in 2008 terecht gered door de Nederlandse overheid.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Eens noch oneensIn zeer hoge mateidem, zie stelling 2 belangrijker is wat er sinds nationalisatie niet is gedaan: andere bank construeren op basis van ander eigendommodel (staatsbank) en ander verdienmodel; had voorbeeldfunctie voor sector kunnen opleveren
Mee eens
In redelijke mate

Stelling 4

Na een bankencrisis is een snelle aanpassing in de financiële huishouding van het bankwezen te prefereren boven een geleidelijke aanpak waarbij banken meerdere jaren de tijd krijgen om orde op zaken te stellen.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee eensIn zeer hoge mateabsoluut: VS heeft daadkrachtiger ingegrepen; daardoor eerder economisch herstel; EU heeft doorgemoddelrd; daarvoor veel trager herstel; komt wel bij dat non-recourse in VS ook heeft geholpen; en dat desastreuse muntunie in EU niet heeft geholpen
Mee eens
In redelijke mate

Stelling 5

De afgesproken aanscherpingen in regelgeving zijn voldoende om het Nederlandse bankwezen financieel gezond te maken.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee oneensIn zeer hoge matekapitaaleisen zijn nauwelijks aangescherpt; risk weighted ziet het er allemaal fraai uit, maar dat is vooral cosmetisch; banken nog altijd te groot, 4x bbp en ING alleen al bijna 2x bbp; coco's zijn een lachertje; bonussen, ROE nog altijd te hoog
Oneens
In redelijke mate
Het belang van het vrijhandelsverdrag TTIP
9 jun 2016

Stelling 1

Het is belangrijk voor de Nederlandse economie dat er een TTIP-akkoord komt.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee oneensIn redelijke mateTTIP vergroot de structurele onevenwichtigheden in de Nederlandse economie: te zwaar gewicht export, achterblijvende AiQ, achterblijvende huishoudelijke bestedingen.
Mee eens
In redelijke mate

Stelling 2

Een TTIP-akkoord zal een positief effect hebben op de Nederlandse arbeidsvoorwaarden (loon, ontslagbescherming, etc.).
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee oneensIn redelijke mateProbleem is groeiende machtsongelijkheid tussen kapitaal en arbeid; TTIP vergroot de exit-mogelijkheden kapitaal (zie Hirschman, Exit, Voice and Loyalty) en verscherpt daardoor de reeds bestaande ongelijkheden.
Eens noch oneens
In redelijke mate

Stelling 3

Een TTIP-akkoord zal een negatief effect hebben op de Europese standaarden voor milieu, voedselveiligheid en klimaat.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Mee eensIn redelijke mateDe mate waarin is afhankelijk van de onderhandelingsresultaten, maar wat voor arbeidsvoorwaarden, loon etc geldt, geldt onverkort voor andere beperkingen op kapitaal. Bovendien faciliteert het nog meer transportbewegingen, met alle emissies vandien.
Eens noch oneens
In redelijke mate

Stelling 4

De onderhandelingen over TTIP moeten transparant zijn, zodat de Tweede Kamer, bedrijfsleven, vakbonden en maatschappelijke organisaties een rol kunnen spelen in dat proces.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee eensIn redelijke mateIn feite is TTIP een constitutioneel moment: legt tot in de verre toekomst nieuwe marktregels vast met grote distributieve consequenties. Volledige transparantie en medezeggenschap is dan een morele democratische plicht.
Mee eens
In redelijke mate

Stelling 5

Er moet een referendum komen over TTIP.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee eensIn redelijke mateTTIP overlaten aan parlement betekent dat dit constitutionele moment onderwerp van partijpolitieke uitruilen kan worden. Gezien het belang ervan is het democratisch gezien beter om burgers directe zeggenschap te geven in de vorm van een referendum.
Zeer mee oneens
In redelijke mate

Stelling 6

Het is beter om een ‘TTIP light’-akkoord* te bereiken in plaats van een alomvattend TTIP-akkoord.

[*] TTIP light’ is een handelsverdrag waar men louter naar traditionele handelsbeperkingen kijkt, zoals invoertarieven, dumping, kwantitatieve invoerbeperkingen. Controversiële issues, zoals milieu- en klimaatnormen en bescherming van investeerders, worden van de tafel gehaald.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Eens noch oneensIn redelijke mateHet is beter om dit verdrag überhaupt niet te sluiten. Positieve effecten zijn klein of non-existent, potentiële verdelingseffecten zijn groot en negatief voor "onderkant". Voedt disaffectie onder burgers en verscherpt populistische respons. Niet doen dus
Eens noch oneens
In redelijke mate
ABN AMRO naar de beurs
18 nov 2015

Stelling 1

De financiële sector is voldoende stabiel voor de verkoop van ABN AMRO.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee oneensIn hoge mateDe buffers zijn nog altijd laag, de balansen groot, met veel heriitage assets. Bovendien is de Nederlandse bancaire sector te uniform: zelfde eigendomsmodellen, zelfde verdienmodellen. Alternatieven voor privatisering zijn onvoldoende onderzocht.
Mee eens
In redelijke mate

Stelling 2

Het is een goede zaak wanneer ABN AMRO weer geheel in handen komt van de private sector.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee oneensIn hoge matezie toelichting boven
Mee eens
In redelijke mate

Stelling 3

ABN AMRO is financieel nog niet sterk genoeg om als zelfstandige partij mogelijke tegenslagen op te vangen met een leverage ratio van 3,5%.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Mee eensIn hoge mateDit is een geringe verhoging in vergelijking met de situatie voor de crisis. Dat maakt de bank nog altijd erg kwetsbaar.
Eens noch oneens
In redelijke mate

Stelling 4

De staat had sterker moeten aandringen op het verhogen van de leverage ratio van ABN AMRO.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee eensIn hoge mateEuropese banken zijn na de crisis met handschoenen aangepast. Zeker bij genationaliseerde banken had veel harder moeten worden ingegrepen. Dat is een gemiste kans.
Mee eens
In redelijke mate

Stelling 5

De rel rond de extra loonsverhoging van de top van ABN AMRO (van maart 2015) heeft de bank reputatieschade berokkend.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Mee eensIn hoge mateIllustreert de afgronddiepe kloof die er nog steeds bestaat tussen bancaire sector en samenleving. Bank mist nog altijd gevoel voor wat er maatschappelijk speelt.
Mee eens
In redelijke mate

Stelling 6

Als de staat ABN AMRO gunstig wil verkopen dan moet zij bereid zijn meteen haar meerderheidsaandeel uit handen te geven.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee oneensIn hoge mateBen tegen beursgang ABN Amro. Dus deze vraag is niet aan de orde.
Eens noch oneens
In redelijke mate

Stelling 7

De staat heeft het goed gedaan als aandeelhouder van ABN AMRO.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee oneensIn hoge mateStaat heeft de kans laten liggen om ABN Amro om te vormen in een voorbeeldbank voor de post-crisis bancaire sector. En heeft dus gefaald.
Eens noch oneens
In redelijke mate
Sleutelen aan de inkomensverdeling?
3 mrt 2014

Stelling 1

De groei van de inkomensongelijkheid in Nederland is een verontrustende ontwikkeling.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Mee eensIn redelijke mateHoewel internationaal gematigd, tekent zich ook in NL een stijging van de inkomensongelijkheid af, vooral door een scherpe stijging van de inkomens in parasitaire sectoren als de financiële.
Mee eens
In redelijke mate

Stelling 2

Het verhogen van het toptarief inkomstenbelasting zal leiden tot een daling van het nationaal inkomen.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
OneensIn redelijke mateZal zo'n vaart niet lopen - ben overigens wel van mening dat hogere kapitaalbuffers voor banken en afschaffen fiscale subsidie schuldfinanciering effectievere instrumenten zijn om parasitaire inkomens te bestrijden.
Eens noch oneens
In redelijke mate

Stelling 3

Inkomenspolitiek is het meest effectief als het gericht is op het vergroten van de verdienmogelijkheden aan de onderkant van de samenleving.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
OneensIn redelijke mateEffectiefst voor vergroten verdienmogelijkheden aan onderkant is niet inkomenspolitiek maar een sterke verbetering van het ontwikkelingspotentieel van het NLse onderwijsbestel, bijv via vroegschools onderwijs.
Mee eens
In redelijke mate

Stelling 4

De positie van de middenklasse op de arbeidsmarkt* zal onder invloed van technologische vooruitgang sterk worden uitgehold. 

* Werknemers die geschoold doch routinematig werk verrichten.

UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
OneensIn redelijke mateGeloof er niets van - end of work al voorspeld sinds begin industriële revolutie, zowel in utopische als dystopische variant. Stemt somber over ons voorspellend vermogen.
Mee eens
In redelijke mate
Robuuste banken
9 dec 2013

Stelling 1

De omvang van het Nederlandse bancaire systeem is te groot in relatie tot het bruto binnenlands product.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee eensIn hoge mateBalansen bancaire sector zijn verdubbeld tussen 1990 en 2008. Vooral door inflatoire hypothecaire leningen (funding gap is gevolg van versoepelde leenvoorwaarden midden jaren 90) en door interbancaire transacties. Terug dus naar situate ex ante: 3 x BBP.
Mee eens
In redelijke mate

Stelling 2

Ten einde de bankensector weer solide te maken moet de ‘leverage ratio’ (eigen vermogen gedeeld door totaal voor risico ongewogen activa) aanzienlijk hoger zijn dan de door het kabinet voorgestelde ratio van 4%.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee eensIn hoge mateHet verdienmodel van banken berust op zo min mogelijk eigen vermogen en zo veel mogelijk vreemd vermogen. Dit heeft geleid tot hoge private winsten en hoge collectieve kosten. Veel meer eigen vermogen (10-12%) is de enige echte remedie.
Mee eens
In redelijke mate

Stelling 3

Universele banken, zoals ING en ABN AMRO, moeten worden opgesplitst in traditionele nutsbanken – waarbinnen betaal- en spaaractiviteiten (en geen speculatieve activiteiten) plaatsvinden – en risicovolle zakenbanken.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
OneensIn hoge mateIn de praktijk is onderscheid niet meer te maken: retailproducten (hypotheken) dienen als grondstof voor wholesale activiteiten (securitisaties). Bovendien zijn tijdens crisis retailbanken net zo kwestbaar gebleken als zakenbanken.
Eens noch oneens
In redelijke mate
Een sobere of een royale overheid?
29 apr 2013

Stelling 1

Het (voorwaardelijk) uitschakelen* van de budgetdiscipline zal de Nederlandse economie in 2013 positief beïnvloeden.

* Door pas aanvullende bezuinigingsmaatregelen te nemen indien de MEV-raming (in september) van het CPB daartoe aanleiding geeft.

UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee eensIn redelijke matestelling is te positief geformuleerd: niet nog meer lastenverzwaren gaat economie minder negatief beïnvloeden - de al in gang gezette 'ombuigingen' beïnvloeden de nederlandse economie al zwaar negatief
Mee eens
In redelijke mate

Stelling 2

Het kabinet biedt met zijn huidige begrotingsbeleid uitzicht op een structurele daling van de staatsschuldquote tot beneden het niveau van voor de crisis.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Eens noch oneensIn redelijke matehangt af van ontwikkeling op korte termijn: snel stijgende werkloosheid, dalende huizenprijzen en hoge private schulden zijn een giftige cocktail die op ml termijn de macro-economie zozeer kunnen beschadigen dat lt verwachtingen niet gehaald worden
Oneens
In redelijke mate

Stelling 3

Voor de stabiliteit van de eurozone is het van belang dat alle lidstaten onverminderd vast blijven houden aan de afgesproken 3%- tekortnorm.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee oneensIn redelijke matevigerende beleid is gebaseerd op nationaal perspectief en overziet niet wat de negatieve effecten ervan voor de eurozone als geheel zijn; landspecifiek beleid nodig dat belang eurozone als geheel dient
Oneens
In redelijke mate

Stelling 4

Voor de economische groeiperspectieven van de eurozone op middellange termijn is het van belang dat de tekortnorm veel meer ruimte moet bieden voor anticyclisch begrotingsbeleid.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee eensIn redelijke matezie boven (vraag 3 en 2)
Mee eens
In redelijke mate
Zorgen om de zorg van morgen
21 jan 2013

Stelling 1

Voor de financiële houdbaarheid van het zorgstelsel is de combinatie van een kleiner basispakket en hogere eigen bijdragen van patiënten onontkoombaar.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Mee eensIn redelijke mate 
Mee eens
In redelijke mate

Stelling 2

Samenwerking tussen zorgaanbieders moet bij handhaving van de mededingingswet door de NMA worden ontzien.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Mee eensIn redelijke matehecht er wel aan te benadrukken dat ik daar alleen voorstander van ben mits het gaat om samenwerking en niet om juridische fusie - na concentratiegolf van afgelopen 15 jaar komt de grens waar schaalvoordelen omslaan in schaalnadelen steeds vaker in beeld
Oneens
In redelijke mate

Stelling 3

Het is in het belang van een houdbaar zorgstelsel als alle medisch specialisten in loondienst komen van het ziekenhuis.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee eensIn redelijke mate 
Mee eens
In redelijke mate
Economische politiek in crisistijd
19 nov 2012

Stelling 1

Herverdeling van inkomen dient niet via (deels) publiek gefinancierde voorzieningen (zoals zorg, sociale woningbouw en kinderopvang) plaats te vinden maar via het belastingstelsel.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee oneensIn redelijke matenivelleren is oplossing voor niet bestaand probleem; gelijkheid in NL groot; dus niet nivelleren, net via de zorgpremie, niet via het belastingstelsel
Zeer mee eens
In redelijke mate

Stelling 2

De voorgenomen reductie van overheidsuitgaven en lastenverzwaringen van het kabinet-Rutte II zullen leiden tot een langdurige stagnatie van economische groei waardoor de gewenste reductie van het begrotingstekort niet wordt gehaald.
UitslagExpertiseToelichtingMediaan totale uitslagMediaan totale expertise
Zeer mee eensIn redelijke matetekortreductie door overheid in private ontschuldingscrisis (deleveraging) is pervers en bemoeilijkt de ontschulding door huishoudens en banken - les van de jaren dertig
Eens noch oneens
In redelijke mate
Ewald Engelen op Twitter
daarom ben ik ook gestopt met vis eten en ben ik vegetariër geworden https://t.co/JAzr31xXRw
Gisteren

the anti-trump columns of mr wolf somehow lack wisdom https://t.co/zYJhK0A1oK
Gisteren

geef mij maar een boek https://t.co/OiACtQoLMn
Gisteren

vreselijk! overheid doet keurig zn bijdrage als het om R&D gaat, is club van De Boer die het laat afweten https://t.co/7D5OgtXbXv
Gisteren

spuit elf https://t.co/b4kJtE2cEU
Gisteren