Artikelen
Politici op verkiezingstoernee zijn als hebzuchtige managers
Henk van Houtum, Esther-Mirjam Sent - 07 jun 2010 - Macro-economische politiek, Openbare financiën - 543 keer bekeken - 4 reacties
Juist nu is er een absolute noodzaak is om een visie op onze toekomst te bepalen, maar in plaats daarvan kruidenieren de politieke partijen op de vierkante millimeter. Gericht op de korte termijn en appellerend aan het eigenbelang van de kiezer, zijn politici verworden tot hebzuchtige managers van BV Nederland.
De verkiezingscampagne is de afgelopen weken verrassend snel versmald tot een strijd over de economie, waarbij de economie zelf vervolgens weer versmald is tot een strijd om cijfers.
Het politieke debat heeft zichzelf in een economische wurggreep van 29 miljard euro bezuinigen laten dwingen, berekend door een computermodel van het Centraal Planbureau. In tijden van onzekerheid en crisis, luistert men graag naar een orakel van Delphi, zelfs als het slechts schijnzekerheden biedt. En dus werd de overheidsbegroting ineens doel in plaats van middel. En puzzelden politieke partijen als kneuterige kruideniers over zaken als wat procentjes minder hypotheekrente-aftrek en overdrachtsbelasting hier en wat gemorrel aan de basisbeurs of eigen bijdragen daar.
De politiek is daarmee economie geworden. Waarbij de kiezer vooral wordt aangesproken op zijn koopkracht en inkomen. Zo kan het dat partijen die het meest appelleren aan de taal van het eigenbelang, zoals de VVD, het juist goed doen in de peilingen. In tijden van crisis is het verleidelijk om terug te vallen op een conservatieve politiek van grenzen dicht en angstig waken over de nationale geldpot. Iets wat we eerder zagen in de jaren dertig van de vorige eeuw in een poging de Grote Depressie het hoofd te bieden. Maar angst is een slechte economische raadgever. Het gevolg van dit kortzichtige protectionisme was juist een verdere verdieping van de crisis.
Die les geldt nu eens te meer. Nederland is economisch vergaand vervlochten met het buitenland, iets wat ons geen windeieren legt. Illustratief is dat het fragiele herstel van de Nederlandse economie vooral gedragen wordt door een toename van de export. Snijden in het budget voor de EU en internationale samenwerking, zoals sommige partijen willen, mag dan verlokkelijke klantenbinding zijn voor de korte termijn, maar is desastreus voor de economie van de lange termijn. Want bestrijding van de welvaartsongelijkheid is nodig uit oogpunt van solidariteit maar ook uit welbegrepen eigenbelang. Ofwel: goedkoop kan op lange termijn duurkoop blijken te zijn.
Geheel conform de managementretoriek van een BV, is de taal van de politieke campagne die van afrekenen, competitie en winnen. Met peilingen die hijgerig worden gevolgd als waren het rendementskoersen. Tel daarbij op dat in de mediacratie alle aandacht voor meervoudige politieke keuzes en programma’s zich heeft verengd tot de vileine grimas, een goede acteerprestatie of een geslaagde grap van de lijsttrekker en het resultaat is een gênant oppervlakkige politieke ratrace. Ook voor politici regeert inmiddels de hebzucht, de wil om zelfs ten koste van de samenleving te scoren. In deze geëconomiseerde campagne zijn de politici zelf verworden tot managers: wordt klant bij mij, beste consument-kiezer, ik bied u een aantrekkelijke politieke polis.
Maar een staat is geen bedrijf en een economie geen rekensom. Wat ontbreekt is het grote verhaal over de staat van het land van morgen. De vele uitdagingen als de klimaatcrisis, energiecrisis en mondiale armoedecrisis schreeuwen om een internationale visie die verder reiken dan het navelstaren naar de nationale onderbuik. Cruciaal is het hebben van een geloofwaardig verhaal, want meer dan cijfers draait economie om reputatie, leiderschap en vertrouwen.
Zoals filosoof Tony Judt onlangs in de Groene Amsterdammer fraai verwoordde, wat nodig is, is een alternatief voor de ‘kritiekloze bewondering voor een onbegrensde vrije markt, minachting voor de publieke sector en het waandenkbeeld van de onbeperkte groei.’ In plaats daarvan, begaan politici dezelfde fouten als de zo verguisde bankiers in de aanloop naar de kredietcrisis. Immers, ook zij laten zich leiden door een ongebreideld nastreven van het baatzuchtige eigenbelang gecombineerd met onrealistisch optimisme, het onderschatten van risico’s en begrensde rationaliteit.
De verkiezingen zijn tot nu toe daarom een pijnlijk gemiste kans. Als alles daadwerkelijk economie is, dan zou het meer dan over de cijfers, tarieven en percentages juist moeten gaan om het scheppen van de juiste voorwaarden en maken van politieke keuzes over wat een wenselijke economische samenleving is. Wat zou het geweldig zijn als politici het debat nog zouden weten te verleggen van een focus op het korte-termijn eigenbelang naar het lange-termijn algemene belang. Daarvoor is het nooit te laat.
* Dit artikel verscheen eerder op 5 juni in De Volkskrant. De foto bij de kop van dit artikel komt uit "Pictorescue.nl"
Te citeren als:
Henk van Houtum en Esther-Mirjam Sent, “Politici op verkiezingstoernee zijn als hebzuchtige managers”, Me Judice, 5 juni 2010
Dit artikel kan worden overgenomen met bronvermelding. Toezending van bewijsexemplaren wordt op prijs gesteld. © Me Judice
ShareThis- 8 juni 2010 12:45 -
Ralph Panhuyzen
Overigens: een hoop kreten en superlatieven ook. "JUIST NU is er een absolute noodzaak is om een visie op onze toekomst te bepalen... Die les geldt nu EENS TE MEER.... De verkiezingen zijn tot nu toe daarom een PIJNLIJK gemiste kans..." Komst van de homo politinomicus? Economen die bijna politieke slogans bezigen om hun ongenoegen kenbaar te maken? Mensen hebben geen "minachting voor de publieke sector". Wie heeft u dat ooit horen zeggen? Mensen hebben een hekel aan bureaucratie. Da's heel wat anders.
- 8 juni 2010 10:16 -
Ralph Panhuyzen
Beetje gratuit deze kritiek, vindt u niet? Slecht beredeneerd ook. Ik pik er een makkelijke uit. "Nederland is economisch vergaand vervlochten met het buitenland, iets wat ons geen windeieren legt. Illustratief is dat het fragiele herstel van de Nederlandse economie vooral gedragen wordt door een toename van de export. Snijden in het budget voor de EU en internationale samenwerking, zoals sommige partijen willen, mag dan verlokkelijke klantenbinding zijn voor de korte termijn, maar is desastreus voor de economie van de lange termijn. Want bestrijding van de welvaartsongelijkheid is nodig uit oogpunt van solidariteit maar ook uit welbegrepen eigenbelang. Ofwel: goedkoop kan op lange termijn duurkoop blijken te zijn."
Hier worden allemaal relaties gelegd die een ander (de VVD) zo kan weerleggen. Onze export sterker maken, verdienen aan het buitenland, heeft op zich weinig te maken met onze EU bijdrage of ontwikkelingssteun. Je kan ook zeggen dat het niet de taak is van Nederlandse politici dat andere EU landen bijv. concurrerend worden en zo hun schulden kunnen voldoen (laat ik deze niet uitgesproken relatie dan maar leggen ). Daadwerkelijk ontwikkelen van Derde Wereldlanden, bestrijden van de armoede is eerder gediend met het opheffen van allerlei beschermingsmaatregelen van de eigen markt (diezelfde EU) en voorkomen van dumping dan ontwikkelingshulp koste wat het kost op peil houden.
Wat mij opvalt is dat veel deskundigen (o.a. op deze site) van alles zeggen waarom we dingen zouden moeten willen of niet zouden moeten willen, maar dat er zelden of nooit een concreet plan/voorstel met uitgewerkte ins & outs ligt. En zo is het voortbestaan van problemen en van de zijlijn bekritiseren ook een stukje werkgelegenheid geworden. Cynisch. - 7 juni 2010 16:35 -
Pieter Lanser
Het pleit voor sommige hooggeleerde economen dat zij hun eigen rol in de maatschappij af en toe ook kunnen relativeren. Vele anderen zouden zonder een begin van schaamte gaan zwelgen in de overvloedige media-aandacht.
Inderdaad, de verkiezingscampagne staat in het teken van economie. Dat mag niet verbazen, want iedereen krijgt met de gevolgen van de economische crisis te maken. Als het al niet voelbaar was, dan komt dat spoedig. Maar politiek is - inderdaad - meer dan economie. En het is zeker meer dan het (nationale) eigenbelang. Milieu, innovatie, Europese en internationale samenwerking, het komt allemaal nauwelijks aan bod. In korte zinnetjes die 10-30 seconden mogen duren mogen politici in de microfoon of de camera schreewen wat hen bezighoudt. Slow moving, maar zeer degelijke politieke praatprogramma's zoals (bijvoorbeeld) op de Duitse publieke omroep trekken hier inmiddels nog maar minder dan 100 kijkers. Is het gek dat de kiezer in een totaal gefragmenteerd politiek landschap als eerste denkt 'what's in for me?' En dat politici zich opstellen als de redders van het korte termijn eigenbelang van die kiezer? Wat mij betreft is dat niet vreemd. Maar wel verkeerd.
De vraag wie we dat moeten verwijten vind ik niet zo interessant. De vraag hoe we dit probleem kunnen oplossen is des te interessanter. Soms is goede raad duur. Duur? Ja, omdat ze schaars is. Yep! It's all about economy! - 7 juni 2010 15:00 -
R Pal
1.Slecht gefundeerd verhaal lijkt meer op zelf politiek bedrijven dan op economie.
2.Waarin politici hebzuchtig zijn is mij na het lezen van dit verhaal net zo duidelijk als ervoor.
3.Misschien is de discussie wel versmald tot de economie omdat de kiezer dit veruit het belangrijkste vindt.
4.VVD eigenbelang partij, waarom denkt u dat juist de lage inkomens op de linkse partijen stemmen uit puur altruisme? Natuurlijk niet ook uit eigen belang. Mensen vinden nu eenmaal eerlijk delen meestal alleen goed als ze van dat eerlijk delen zelf beter worden.
5. Waarom snijden in internationale samenwerking op lange termijn slecht voor de economie zal zijn, lijkt mij ook een onbewezen stelling.
6. Politici zijn misschien verworden tot managers maar wel tot managers die in een commercieel bedrijf geen lang leven zouden hebben. Daar zit denk ik een van de allergrootste zwaktes van de huidige politiek iets proberen te zijn wat je totaal niet bent. Ik beweer tocch ook niet dat ik in het NL elftal moet spelen. Komt dit niet meer doordat het NL politieke systeem er bepaald niet op gericht is de beste bestuurders voor de functie te krijgen. Het is meer de beste van een stel niet geheel vakbekwamen. Overigens begrijp ik dat er bijna geen economen meer op de kieslijsten staan.
7. Bestrijding van welvaartsverschil nodig uit eigen belang? Allereerst mag iedereen zelf uitmaken wat hij 'eigenbelangrijk' vindt verder is dit weer nergens op gefundeerd. Wat toch bij zo'n niet ondidcutabel punt wel handig was geweest.
