Banken bezitten sleutel tot verduurzaming

Banken bezitten sleutel tot verduurzaming image

Amsterdam Zuidas, Udo Gelsler

24 sep 2014 | | 379 keer bekeken

Harry Hummels stelde onlangs dat de Eerlijke Bankwijzer – een vergelijkingssite van duurzaam bankbeleid en praktijk - aan de verkeerde deur klopt voor meer duurzaamheid bij bedrijven. Ga naar die bedrijven en niet naar de banken. En hoe zit het eigenlijk met de effectiviteit van de Bankwijzer? De initiatiefnemers achter de Eerlijke Bankwijzer - Suzanne Oosterwijk en Peter Ras - gaan daarom in op zijn kritiek. Zij stellen dat hun aanpak wel degelijk effect heeft.

Rol financiële instellingen

Hummels stelt terecht: duurzame bedrijven dienen te worden gefinancierd en minder duurzame bedrijven dienen op het goede spoor gezet te worden. Dat hij daarbij uit eigen ervaring spreekt laat hij onvermeld - hij is namelijk naast hoogleraar ook directeur bij de bankgroep SNS Reaal. Jammer genoeg investeren banken nog steeds teveel in vervuilende energie en omstreden wapenproducenten. Het zal dan ook niet als een verrassing komen dat wij Hummels en zijn bankcollega’s vragen om deze bedrijven actief te bewegen tot verbetering of - in het uiterste geval - om de geldkraan dicht te draaien. En om meer te investeren in bijvoorbeeld een circulaire economie. Dat vraagt allereerst om een duidelijk bankbeleid: wat wil je wel en niet financieren. De Eerlijke Bankwijzer biedt banken daarom informatie en overlegt met ze over dilemma’s. Ook oefent de Bankwijzer publieke druk uit met publicaties en de vergelijkingssite Eerlijkebankwijzer.nl. 

Die aanpak heeft effect. Banken zijn meer gaan investeren in duurzame energie en minder in foute wapenproducenten. Uit onderzoek van de Eerlijke Bankwijzer uit 2012 bleek dat Nederlandse banken in de twee jaren daarvoor fors geïnvesteerd hebben in groene elektriciteit en staken veel minder geld in vervuilende stroom dan daarvoor. De investeringen door banken in duurzame elektriciteit stegen ten opzichte van de vorige onderzoeksperiode (2007 tot en met 2009) met ruim 55 procent tot ruim 1,5 miljard euro per jaar. Naar aanleiding van het Praktijkonderzoek Kernwapens uit 2013 werd door drie financiële instellingen wapenbeleid aangescherpt om investeringen in kernwapenproducenten te stoppen of te beperken. Ook spreken diverse banken bedrijven actiever aan om bijvoorbeeld landrechten van lokale boeren te respecteren. 

Hummels heeft gelijk dat Nederlandse banken niet alleen de oplossing kunnen brengen. Daarom gaan nog dit jaar vergelijkbare Bankwijzers van start in België, Frankrijk, Zweden, Brazilië, Indonesië en Japan. Deze nationale coalities bestaan uit ontwikkelingsorganisaties, vakbeweging, consumenten-, milieu- en onderzoeksorganisaties. Er vindt methodologisch en campagnematig nauwe afstemming plaats tussen deze zes landencoalities en de Nederlandse Eerlijke Bankwijzer. Op termijn volgen hopelijk meer landen.

Clustermunitie

Zo’n soort internationale aanpak heeft bijvoorbeeld effect rondom het tegengaan van investeringen in clustermunitie bedrijven. Stoppen met investeren in clustermunitiebedrijven door Nederlandse financiële instellingen heeft eigenlijk geen zin, stelt Hummels. Banken met minder scrupules zouden deze bedrijven wel blijven financieren. Echter, een groot aantal financiële instellingen wereldwijd hebben mede door de ontstane publieke druk de afgelopen jaren beleid opgesteld om dergelijke investeringen uit te sluiten, waaronder grote internationale spelers als HSBC, BNP Paribas en Barclays. Er zijn duidelijke signalen dat producenten van clustermunitie druk vanuit de financiële sector voelen om hun clusterbom-activiteiten te staken. Zo maakte Lockheed Martin bekend niet meer betrokken te zijn, nu en in de toekomst, bij clustermunitie activiteiten. Een duidelijk teken dat druk vanuit de financiële sector wel degelijk effect heeft.

Aanspreken van bedrijven

De organisaties achter de Eerlijke Bankwijzer spreken bedrijven ook rechtstreeks aan, bijvoorbeeld met wereldwijde, succesvolle campagnes gericht op voedselgiganten om landroof tegen te gaan en hun CO2-uitstoot drastisch terug te dringen. Ze slepen olieconcerns voor de rechter vanwege vervuiling en voeren succesvol campagne tegen dierenleed. Hummels erkent dat financiële instellingen wel degelijk een rol te spelen hebben om tot een meer duurzame economie te komen, en roemt daarbij de Roundtableon Sustainable Palm Oil (RSPO). De Eerlijke Bankwijzer deelt Hummels’ mening dat positieve initiatieven moeten worden gestimuleerd. Hummels vindt het echter tekenend dat van de organisaties achter de Eerlijke Bankwijzer er slechts één (Oxfam Novib) actief is in de ronde tafelgesprekken. Verdeling van expertise, tijd en middelen is juist een kracht van het werken in een coalitie zoals de Eerlijke Bankwijzer. Bovendien, het ligt niet erg voor de hand dat organisaties met een specifieke missie zoals dierenwelzijn ook aan de ronde tafel voor palmolie deelnemen.

Effectiviteit Eerlijke Bankwijzer

Blijft over de vraag naar de effectiviteit van de Eerlijke Bankwijzer: De rol van de banken is belangrijk, maar het uiteindelijke doel is een betere omgang van bedrijven met zaken als mensenrechten en biodiversiteit. Om de impact van het - onder invloed van de Bankwijzer - aangescherpte beleid van banken in kaart te brengen is echter nodig dat banken aanzienlijk transparanter worden: in welke bedrijven investeren ze, hoe voorkomen ze dat (ontwikkelings)landen belastinginkomsten mislopen en hoe wenden zij hun invloed aan op bedrijven.

Wij zijn ervan overtuigd dat banken met hun grote financiële middelen een cruciale rol kunnen spelen om de wereld te behoeden voor uitputting van grondstoffen, onherstelbare klimaatverandering en grotere ongelijkheid en armoede. Als Hummels en zijn bankcollega’s die overtuiging delen en transparant zijn over wat ze daadwerkelijk doen, kunnen we samen zoeken naar de meest effectieve manier om aan die rol invulling te geven.

* De Eerlijke Bankwijzer is een initiatief van Oxfam Novib, Amnesty International, Milieudefensie, FNV, Dierenbescherming en PAX.Dit stuk is een aanpassing van de eerder verschenen reactie van de Eerlijke Bankwijzer in Trouw op 9 september jl.

Te citeren als

Suzanne Oosterwijk, Peter Ras, “Banken bezitten sleutel tot verduurzaming”, Me Judice, 24 september 2014.

Copyright

De titel en eerste zinnen van dit artikel mogen zonder toestemming worden overgenomen met de bronvermelding Me Judice en, indien online, een link naar het artikel. Volledige overname is slechts beperkt toegestaan. Voor meer informatie, zie onze copyright richtlijnen.