Laat de Koning het boek De Mars der Dwaasheid aan Trump geven

Impact wordt steeds groter

De economische impact van de oorlog in het Midden-Oosten wordt steeds duidelijker. De Brent-olieprijs is ruim boven 100 dollar per vat en het actualisatiescenario zoals de DNB op 24 maart jl. publiceerde - gebaseerd op een maximale prijs van 90 dollar – kan alweer in de prullenbak.

Bij een verdere escalatie van de oorlog, bijvoorbeeld door het afsluiten van de Perzische Golf, zou ook dit scenario wellicht te optimistisch blijken. Daarmee kunnen we aan de vooravond van een diepe recessie staan.

Hopelijk wordt het scenario bewaarheid met een tijdelijke olieprijspiek de komende weken – resulterend in een economische groeivertraging van een (beperkte) half procentpunt dit jaar. Het heeft er echter steeds meer de schijn van dat we in een zwaar scenario terechtkomen met een olieprijs die langdurig boven 100 dollar blijft én gepaard gaat een stevige economische vertraging. In dit scenario loopt de inflatie op met 1,5 procent dit jaar en bijna 3 procent volgend jaar. Echter, bij een verdere escalatie van de oorlog, bijvoorbeeld door het afsluiten van de Perzische Golf, zou ook dit scenario wellicht te optimistisch blijken. Daarmee kunnen we aan de vooravond van een diepe recessie staan.

Europa worstelt met haar rol

Europa - en ook Nederland – worstelt met haar rol in deze oorlog. Er wordt geschipperd tussen begrip voor de aanval en iets van een notie van internationaal recht. Maar niet te luid, en zeker niet te absoluut, nemen politici stelling in.

Ondertussen maakt President Trump Europa uit voor ‘lafaards’, omdat ze hem niet willen helpen bij het openhouden van de Straat van Hormuz. Trump zei woensdag tegen de Britse krant The Telegraph dat hij om die reden "sterk overweegt" zijn land uit de NAVO te laten stappen. Ondertussen stellen Europese politici – waaronder de Nederlandse Minister van Buitenlandse Zaken Berendsen – dat de VS de NAVO ook nodig heeft.

Saillant bezoek Koningspaar

Inmiddels is een publieke discussie losgebarsten over het werkbezoek van het koningspaar. Over een week, van 13 tot 15 april, bezoeken zij de Amerikaanse Oostkust. Het pikantste onderdeel van dit bezoek is een overnachting in het Witte Huis, nadat Trump in juni op Huis ten Bosch overnachtte.

Het verblijf was nog maar net aangekondigd of er circuleerde al een petitie tegen. Ondertekenaars vinden het bezoek, gezien de oorlog in het Midden-Oosten en de vijandige houding van Trump richting Europa, ‘volledig ongepast’. Circa 4000 personen hebben de petitie inmiddels ondertekend.

Europa - en ook Nederland – worstelt met haar rol in deze oorlog [...] Ondertussen maakt President Trump Europa uit voor ‘lafaards’, omdat ze hem niet willen helpen bij het openhouden van de Straat van Hormuz.

De petitie heeft echter weinig kans van slagen. Het is heel ongebruikelijk om een dergelijke uitnodiging te weigeren. Bovendien zou een dergelijke ontmoeting - zo kan worden vernomen in politieke en diplomatieke kringen – kunnen bijdragen aan stabiliteit, zeker in een tijd van geopolitieke spanningen.

Toenemend ongemak

Dit neemt niet weg dat er maatschappelijk een toenemend ongemak is over dit bezoek. Uit een onderzoek op 20 maart jl. onder ruim tienduizend deelnemers van het Hart van Nederland Panel blijkt dat 44 procent het een juiste keuze vindt dat het koningspaar gaat, maar bijna net zoveel mensen denken daar anders over. Zo zegt 38 procent dat het koningspaar juist niet moet afreizen naar de VS.

Om de gevoelens van pakweg de helft van de bevolking een plek te geven, stel ik voor dat de Koning het in 1984 verschenen boek The March of Folly (in het Nederlands De Mars der Dwaasheid) als cadeau overhandigt aan Trump tijdens het bezoek. Dit is een boek van de Amerikaanse historica Barbara Tuchman (1912-1989) over "dwaasheid" van bestuurders, gedefinieerd als politiek die tegen het eigenbelang van heersers en hun onderdanen ingaat.

Dwaasheid

Om als dwaasheid te worden bestempeld dient volgens haar de gevoerde politiek aan drie criteria te voldoen: zij moet destijds al als averechts zijn onderkend en niet hoofdzakelijk achteraf. Ten tweede moet er een geschikte alternatieve gedragslijn voorhanden zijn geweest. Om het probleem los van de aard van een enkele persoon te kunnen beschouwen geldt vervolgens als derde criterium dat de politiek in kwestie die van een groep moet zijn geweest en niet die van een individuele heerser.

Het meest relevant lijkt het hoofdstuk over de oorlog in Vietnam [...] De passages over hoe de VS zonder een oorlogsverklaring een volledige oorlog begon, lijkt haast een kopie van de situatie nu.

Tuchman geeft in dit meesterwerk een groot aantal voorbeelden van dergelijke dwaasheid, waarbij de legende van het Paard van Troje dient als archetype van dwaasheid. Interessant is haar constatering dat de Amerikaanse onafhankelijkheid voorkomen had kunnen worden door minder dwaze politiek van de kant van Engeland.

Parallel met Vietnamoorlog

Het meest relevant lijkt het hoofdstuk over de oorlog in Vietnam. Deze oorlog werd verloren door de VS, die zich in dat conflict mengden - ondanks veelvuldige waarschuwingen van het State Department dat het nagenoeg onmogelijk was het land voor het kapitalisme te behouden. De waarschuwingen dat het bombarderen de vijand eerder sterker maakt dan breekt werden ook genegeerd.

De arrogantie van de Amerikanen dat zij ‘’dit klusje’’ wel even zouden klaren krijgt veel aandacht, net zoals de spanningen met de Fransen. De passages over hoe de VS zonder een oorlogsverklaring een volledige oorlog begon, lijkt haast een kopie van de situatie nu. De toenmalige President Lyndon Johnson (1964-1968) stelde dat de Vietcong wel zou onderhandelen met de VS als zij doorging met “een bombardementstrategie via de vernietiging van dijken, irrigatiesloten en landbouwwerktuigen gericht op de uitputting door honger” (zie Tuchman, 1984, blz. 367). Ook de vele speeches die Johnson hield worden door haar gekenmerkt als een President die probeert: ‘succes te verklaren terwijl hij de vrijheid behoudt om te escaleren’. Volgens Robert A. Pape, professor of Political Science aan de Universiteit van Chicago op sociale media dringt zich hier een paralellen met Vietnam op.

Afgestudeerd historicus

Koning Willem-Alexander studeerde vanaf 1987 geschiedenis in Leiden en behaalde in 1993 zijn doctoraalexamen. Zijn afstudeerscriptie ging over de Nederlandse reactie op het besluit van Frankrijk om binnen de NAVO een 'status aparte' in te nemen. Een publiek exemplaar is niet beschikbaar. Het zou mij niet verbazen als hij het werk van Tuchman kent - of dat het boek zelfs in de literatuurlijst is opgenomen.

Zijn afstudeerhoogleraar Henk Wesseling (1937-2018) verwees in zijn werk meermaals naar Tuchman. Nu zijn historici voorzichtig met het doortrekken van lessen uit het verleden - ook omdat de context kan verschillen. Toch zou je mogen hopen dat een hernieuwde aandacht voor dit boek van een veel gelauwerde historica, leiders en hopelijk ook Trump, aan het denken zetten en behoeden voor verdere fouten.

Referenties

Barbara Tuchman (1984). De Mars der Dwaasheid: Bestuurlijk onvermogen van Troje tot Vietnam (vertaling van The march of Folly: from Troy to Vietnam). Elsevier, Vierde druk.